U gebruikt een oudere browserversie. Gebruik een ondersteunde versie voor de beste ervaring op MSN.

‘Europese patriot’ Kohl in ‘zijn’ Speyer begraven

Logo NRC NRC 1-7-2017 Juurd Eijsvoogel
Militairen dragen de kist van Helmut Kohl. © Foto Carsten Koall/EPA Militairen dragen de kist van Helmut Kohl.

Na een dag van officiële rouwplechtigheden, eerst in het Europees Parlement in het Franse Straatsburg en daarna ook in Duitsland, is oud-bondskanselier Kohl zaterdagavond in kleine kring begraven bij de Dom van Speyer. In de Dom, de grootste Romaanse kerk van Europa, hadden 1.500 genodigden kort daarvoor een requiem voor Kohl bijgewoond. Buiten volgden mensen de dienst op een groot scherm.

De kathedraal heeft een belangrijke rol gespeeld in Kohls leven. Als jongen schuilde hij er in de Tweede Wereldoorlog voor bombardementen. Later nam hij vaak hoge buitenlandse gasten mee naar de Dom, zoals Sovjet-leider Gorbatsjov en de Britse premier Thatcher. Vaak liet hij de organist dan Toccata en Fuga in d-moll van Johann Sebastian Bach spelen.

Lees ook: Kohl was een machtsvirtuoos met gevoel voor juiste moment

Daarmee werd zaterdagavond ook de rouwdienst in de Dom geopend, in aanwezigheid van prominenten uit binnen- en buitenland. Tijdens de dienst klonk naar de wens van Kohl zelf muziek van componisten uit diverse Europese landen.

Voor de Europese Unie was het de eerste keer in haar bestaan dat zij met een officiële rouwplechtigheid een Europese staatsman deze bijzondere eer bewees. In het Europees Parlement hielden huidige en voormalige staatshoofden en regeringsleiders zaterdagmorgen lovende toespraken. Over de kist van Kohl lag geen Duitse, maar een Europese vlag.

Kohl, die op 16 juni op 87-jarige leeftijd is overleden, zou zelf geen Duitse staatsbegrafenis hebben gewild. Hij wilde voorkomen dat de huidige Duitse president, de sociaaldemocraat Frank-Walter Steinmeier, bij zijn uitvaart zou spreken – wat bij een staatsbegrafenis onvermijdelijk was geweest. Bovendien heeft Kohl, die opgroeide onder het nazisme en in de Tweede Wereldoorlog, zich altijd sterk voor de Europese Unie ingezet.

I loved this guy, want zijn honger beperkte zich niet tot voedsel: hij wilde een wereld waarin niemand overheerste

Voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie, die bevriend was met Kohl, zei in zijn toespraak dat de plechtigheid ,,niet een niet-Duitse ceremonie, maar een Europese ceremonie’’ was, zoals Kohl dat zelf gewild had. Kohl, ,,een Duitse én een Europese patriot’’, heeft er toe bijgedragen ,,de Europese geschiedenis met de Europese geografie’’ te verzoenen, aldus Juncker. Namens Nederland was premier Mark Rutte aanwezig.

Bill Clinton schrijft in het condoleanceregister in het Europees Parlement, na de rouwplechtigheid voor de overleden Helmut Kohl. Foto Europees Parlement/EPA

De voormalige Amerikaanse president Bill Clinton bracht de moeilijke vragen waarvoor Kohl en zijn generatie politici stond na de val van de Berlijnse Muur, zoals of de NAVO moest worden opgeheven of uitgebreid. Hij zei: ,,I loved this guy, want zijn honger beperkte zich niet tot voedsel: hij wilde een wereld waarin niemand overheerste’’.

Kohl wist maar al te goed wat oorlogen betekenen, omdat hij dat in zijn jeugd had meegemaakt, zei de Russische premier Medvedev, en daarom wilde hij Europa vreedzaam verenigen. ,,Rusland was zijn betrouwbare partner. En hij zag Rusland als integraal onderdeel van Europa. We zijn nog ver van het verwezenlijken van de droom van een verenigd Europees huis’’, zei Medvedev doelend op een ‘huis’ inclusief Rusland.

De Franse president Emmanuel Macron zei dat zijn voorganger Mitterrand en Kohl ,,samen de tragische ervaringen van hun generatie hebben weten te overstijgen. Ze wisten dat je vriendschap altijd moet consolideren.’’ Macron benadrukte dat een technocratisch Europa niet genoeg is, dat idealen nodig zijn. Hij wees erop dat Angela Merkel en hij in die geest samenwerken.

Dat Oost- en West-Europa verenigd zijn, is en blijft met de naam Helmut Kohl verbonden

Bondkanselier Merkel zei: dat Oost- en West-Europa verenigd zijn ,,is en blijft met de naam Helmut Kohl verbonden’’. Aan het eind van zijn ambtstijd was Duitsland, zei Merkel, ,,voor het eerst in zijn geschiedenis met al zijn buren in vrede, vriendschap en veiligheid verenigd’’. ,,Zonder Helmut Kohl had het leven van miljoenen er anders uitgezien – ook het mijne’’.

In de woordkeus van het programma in het Europees Parlement klonk subtiel de wrok door die Kohl koesterde tegen de huidige politiek klasse in Duitsland, ook tegen zijn partijgenoot bondskanselier Merkel. Clinton, Medvedev en de voormalige Spaanse premier González spraken ,,op verzoek van de weduwe van Dr. Kohl´´. Van Merkel en Macron werd alleen gezegd dat zij een ,,slotrede´´ hielden.

’ s Middags werd Kohls stoffelijk overschot per helikopter naar Duitsland overgebracht, waar het na een plechtige rit door zijn woonplaats Ludwigshafen, met een boot naar Speyer werd gebracht voor het requiem in de Dom. Pas daarna kwam de Duitse staat aan de beurt om ‘de kanselier van de Duitse eenheid’ formeel op eigen grondgebied de laatste eer te bewijzen: met een militair eerbetoon voor de Dom. Kohl was bondskanselier van 1982 tot 1998, en hij speelde een sleutelrol bij de Duitse hereniging in 1990.

Lees ook: ‘Hij was eerst onze klassenvijand en werd ónze kanselier’

Niet alle Duitse Europarlementariërs waren bij de plechtigheid in Straatsburg aanwezig. Gabriele (‘Gabi’) Zimmer is afkomstig uit de voormalige DDR en deze zaterdag is ze uitdrukkelijk weggebleven van het eerbetoon. Ze was al kritisch over Kohl voor de val van Muur, niet verwonderlijk want ze was lid van de SED, de communistische partij. En kritisch is ze nog steeds, hoewel ze erkent dat Kohl de grote verdienste had dat hij de historische kans greep die de val van de Berlijnse Muur bood om Duitsland te herenigen.

Positief vind ik ook dat hij vond, anders dan zijn opvolgers, dat Duitsland in Europa een zekere terughoudendheid paste

,,Kohl had me er niet bij willen hebben en ik had me er niet op m’n plaats gevoeld’’, vertelt Zimmer (62, Die Linke), een paar dagen voor de plechtigheid. Ze is sinds 2004 lid van het Europees Parlement en voorzitter van de fractie waarvan ook de SP en de Partij voor de Dieren deel uit maken. ,,Positief vind ik ook dat hij vond, anders dan zijn opvolgers, dat Duitsland in Europa een zekere terughoudendheid paste.’’

Maar er zijn bij de eenwording ook ,,grote fouten gemaakt’’, zegt Zimmer. ,,Voor veel mensen in de voormalige DDR was de eenwording niet louter positief, maar rampzalig. Bedrijven gingen dicht, mensen werden werkloos. Kohl beloofde ‘bloeiende landschappen’ en veel mensen hebben daarin aanvankelijk geloofd. Maar dat bleek naïef. Toen voelden mensen zich dubbel bedrogen: eerst door de DR, en later door de eenwording. Kohl heeft nooit begrepen dat hij in 1991 in (de Oost-Duitse stad) Halle met eieren werd bekogeld. Maar de mensen daar voelden zich dubbel bedrogen, eerst door de DDR en daarna door de eenwording. Ze voelden zich verliezers, die in het leven niets tot stand hadden gebracht. En dat is tot op heden nog niet helemaal gecorrigeerd.’’

Ook europarlementariër Constanze Krehl komt uit de DDR. ,,Kohl was een grote bondskanselier’’, zegt Krehl (60, SPD). ,,Maar hij was niet de enige grote kanselier. Willy Brandt (die regeerde van 1969 tot 1974) was veel belangrijker, ook al heeft hij geen officieel Europese ereceremonie gekregen: hij zette de nieuwe Ostpolitik in gang, wat er uiteindelijk toe geleid heeft dat de mensen in het oosten de straat opgingen. En het waren de DDR-burgers die de val van de Muur hebben bewerkstelligd, niet Helmut Kohl.’’

Krehl woont al vrijwel haar hele leven in Leipzig, studeerde informatica in Dresden en werd politiek actief in 1989 – ze sloot zich aan bij Neues Forum, de burgerbeweging die bij de vreedzame omwenteling in de DDR een belangrijke rol speelde, en in 1990 werd ze lid van de SPD. Sinds 1994 is ze lid van het Europees Parlement.

,,Na de Duitse herenging hebben we veel solidariteit ervaren. Ik heb altijd gedacht dat de echte eenwording lang zou duren, maar succesvol zou zijn. Ik wil geen kwaad woord over Kohl zeggen. Maar moeilijk was het, in sommige regio’s liep de werkloosheid op tot 30 procent.’’ Ze vindt het jammer dat er geen officiële Duitse staatsbegrafenis voor Kohl is. ,,Ik denk dat in Duitsland veel mensen afscheid van hem hadden willen nemen.’’

Lees ook: Geen visionaire dwarsligger, maar de bouwer van een nieuwe orde

Info
Info

Meer van NRC

image beaconimage beaconimage beacon