U gebruikt een oudere browserversie. Gebruik een ondersteunde versie voor de beste ervaring op MSN.

Piloot Julio Poch na emotionele zitting vrijgesproken

Logo NRC NRC 30-11-2017 Marcel Haenen
De vrijgesproken Julio Poch toont zich opgelucht in de gang van het enorme gerechtsgebouw in Buenos Aires. © Foto: Marcel Haenen De vrijgesproken Julio Poch toont zich opgelucht in de gang van het enorme gerechtsgebouw in Buenos Aires.

Al meer dan een uur te laat zijn de 54 mannen die verdacht worden van misdrijven tegen de menselijkheid. Ook de rechters laten zich niet in de rechtbank zien. De echtgenotes van de militaire verdachten die op een speciale tribune een plek hebben gekregen, beginnen steeds luidruchtiger te mopperen. Argentinië is zelfs niet in staat een historisch proces op het afgesproken tijdstip te laten beginnen, klagen de chique geklede vrouwen.

,,We zijn naar dit circus gekomen maar we hebben geen enkele hoop op een goede afloop’’, vertelt Ines Hansen. Ze is getrouwd met een militair die al eerder tot levenslang is veroordeeld. Omdat hij volgens haar tijdens de junta die het land van 1976 tot 1983 met harde hand regeerde zijn vaderland heeft verdedigd tegen linkse terroristen. Hansen zit met een stevige zwarte tas op schoot en heeft een blauwe regenjas tot haar kin dicht geritst om zich te beschermen tegen de snijdende koude in de rechtszaal. De airco blaast meedogenloos op vriesstand. ,,Er zullen vandaag heus wel een paar verdachten worden vrijgesproken. Dat doen de rechters voor de show. Om te veinzen dat dit een rechtsstaat is.’’

Ze krijgt luid bijval van de vrouw achter haar, Eneida de Alves de Oliveira de Taffarel. Ook de Argentijnse militaire echtgenoot van deze Braziliaanse vrouw zit al tien jaar vast. ,,Allemaal politieke gevangenen’’, zegt ze. Ze deelt cd-roms uit die de journalist later thuis maar eens op zijn gemak moet bekijken. Dan zal hij zien dat de Argentijnse rechtsgang enorm stinkt. De militairen vochten destijds tegen de linkse Montoneros. Hadden ze dat niet gedaan dan was Argentinië in een soort Cuba veranderd, luidt het betoog. ,,Wist u trouwens dat Nederland deze schandalige processen financieel heeft ondersteund? Omdat ze zogenaamd iets voor mensenrechten willen doen’’, vertelt Ana Bareiro, ook getrouwd met een militair die levenslang moet zitten.

Argentijnse volkslied

Net als ze deze theorie nader wil gaan duiden, worden de verdachten vanuit een kelder de rechtszaal binnen gebracht. De sympathiserende echtgenotes staan als een man op en beginnen te applaudisseren. ,,Helden’’, wordt er geschreeuwd. ,,Viva la Patria!’’ En dan zetten ze collectief met luide borst het Argentijnse volkslied in. De agenten die de orde moeten bewaren staan werkloos toe te kijken. Het loopt snel uit de hand. Nu beginnen ook de familieleden van de slachtoffers te joelen die op een andere tribune, achter de zaal met verdachten een plek hebben gekregen. Ze zwaaien met foto’s van de dodelijke slachtoffers van het regime.

Ines Hansen opent haar zwarte tas. Er komen posters te voorschijn van kleine kinderen die bij bomaanslagen van de Monteneros ruim veertig jaar geleden het leven lieten. De vrouwen hangen de posters om hun nek. De vuile oorlog van weleer woedt opnieuw in de rechtbank. Alleen de leden van de familie Poch blijven stilzitten. Echtgenote Grethe, zoon Andy, dochter Mariana en de acht jaar jongere zus van Julio, Patricia lijken zich niet goed raad te weten in het tumult.

Vrouw van omgekomen militair in de rechtbank (niet één van de in deze reportage geciteerde vrouwen). Foto: Marcel Haenen

Door enorm hard in de microfoon te brullen, weet de voorzitter van de driekoppige rechtbank, Daniel Obligada, de rust enigszins te herstellen. ,,Beheers u emoties! Anders laat ik de tribunes ontruimen.’’ Daarna kan het vonnissen beginnen.

Poch unaniem vrijgesproken

De rechter legt een aan twee kanten bedrukte enorme stapel papier op tafel en begint voor te lezen. De 65-jarige Julio Poch, in blauw pak en met rode stropdas, krijgt een plek midden in de zaal waar maar nauwelijks genoeg ruimte is voor zo veel verdachten en hun advocaten. Hij zit er uitdrukkingsloos bij. De Nederlandse advocaat Geert-Jan Knoops en zijn partner en echtgenote Carry Hamburger – die Poch vanuit Nederland adviseerden – hebben van de voorzitter toestemming gekregen de zitting als toehoorder tussen de verdachten bij te wonen. Ze zitten op de beste plek, op rij een, en luisteren aandachtig naar het vonnis in het Spaans – dat ze niet verstaan.

Lees ook: Toch hoop na 3.000 dagen cel

Om te voorkomen dat de zitting niet voor middernacht eindigt, begint de voorzitter in mitrailleurtempo zijn overwegingen voor te lezen. Eerst worden de formele verweren besproken en verworpen. Dan begint hij een voor een vonnissen uit te spreken. Levenslang is 29 keer het eindoordeel. Negentien mannen krijgen straffen van tussen de acht en 25 jaar. De straffen worden uitgedeeld wegens het moorden, martelen en ontvoeren van mensen. Motiveringen worden niet gegeven. Nadere uitleg krijgen de verdachten in een zitting van 5 maart 2018, zegt de rechter. Zes keer wordt iemand vrijgesproken. Achter me begint een man opeens te snikken. Zijn vader komt vrij. ,,Heel fijn’’, zegt hij even later. ,,Maar mijn pa heeft wel tien jaar vastgezeten.’’

Na 2,5 uur valt opeens de naam van Julio Poch. Vrijgesproken. Unaniem. Door drie rechters. Op de tribune vallen zijn naasten elkaar in de armen. Er klinken vreugdekreten en er wordt gesnikt. Even later lopen zoon Andy en Mariana Poch de gang op. Ze willen absoluut niet praten met de paar aanwezige Nederlandse journalisten. Alleen zus Patricia legt heel even, stiekem, uit hóe opgelucht de familie Poch is. Niemand heeft meegekregen hoe het oordeel precies werd geformuleerd. Iedereen was meteen van slag.

‘Terechte uitspraak’

Advocaat Knoops die samenwerkt met de Argentijnse advocaat Gerardo Ibañez is uiterst tevreden. Nu mag de tekst bekend worden van zijn officiële reactie die hij ’s ochtends aan het ontbijt in het Emperador hotel onder embargo had verstrekt. Het waren twee verklaringen. Als Poch zou zijn veroordeeld, was dit ,,een klap in het gezicht van het recht geweest.’’ Maar de juiste reactie luidt nu dat dit ,,een terechte uitspraak’’ is in een zaak ,,die alleen maar verliezers kent’’. Het leven van Julio Poch ,,is verwoest en de schade is nauwelijks nog goed te maken’’. Echt logisch vindt Knoops de vonnissen trouwens niet. Twee piloten van de kustwacht hebben namelijk wel levenslang gekregen.

Buiten voor de rechtbank, waar mensenrechtengroeperingen en leden van linkse bewegingen het proces op een groot scherm volgen, wordt inmiddels uitbundig feest gevierd. Bij elke ‘levenslang’ wordt er gejuicht alsof er net een doelpunt is gescoord. De demonstranten zingen dat de militairen ,,net als de nazi’s destijds’’ zijn verslagen. En ze roepen: ,,30.000 vermisten. Present.’’

Demonstranten voor de rechtbank van Buenos Aires. Foto: Marcel Haenen

De Argentijnse onderzoeksjournaliste Miriam Lewin, die zelf als linkse activiste in 1977 door de militaire junta werd opgesloten in de martelcellen van de ESMA-school, zegt het als ,,een triomf’’ te zien dat in ieder geval twee piloten levenslang kregen. Met de vrijspraak van Poch is ze het niet eens. ,,De aanklagers hebben overtuigend aangetoond dat de bekentenissen van Poch tijdens dat etentje op Bali meer waren dan bravoure. Er waren meer collega’s die Poch onophoudelijk hebben horen opscheppen over zijn deelname aan moordvluchten.’’

Toch nog even op de foto

Om acht uur ’s avonds is, na vier uur, het voorlezen in dit voor Argentinië historische proces voorbij. De rechter was inmiddels nauwelijks meer verstaanbaar. De familie Poch komt zenuwachtig naar buiten. Er bestaat nog steeds de angst dat het OM mogelijk meteen hoger beroep aankondigt en Poch dan nog niet loslaat. Ook Knoops en Hamburger houden nog rekening met een rampscenario. Knoops kondigt aan dat nu de tijd rijp is ,,voor een diepgaand onderzoek naar de rol van de Nederlandse staat’’. Die heeft Nederlander Poch via een truc uitgeleverd waardoor hij acht jaar in voorarrest zat.

Dan verdwijnt de familie Poch opeens schielijk in de lift. Ze gaan van de begane grond naar de zesde etage van het enorme gerechtsgebouw, is te zien op het schermpje boven de lift. Op de zesde staan familieleden van de zes vrijgesproken verdachten te wachten op ‘hun’ mannen. Na een half uurtje komt als laatste Julio Poch, die zich inmiddels heeft omgekleed en een sportief geblokt hemd draagt, door een glazen deur de gang op.

Voormalig piloot Julio Poch laat zich feliciteren met de vrijspraak voor betrokkenheid bij Argentijnse dodenvluchten Foto: Marcel Haenen

Hij valt zijn familie in de armen, knuffelt zijn advocaten en geeft ook de verslaggever een hartelijke omhelzing. Praten wil hij niet met de pers. Dat kan later. Op Schiphol waar hij over een week naar toe hoopt te vliegen. Eerst maar eens heelhuids wegkomen uit Argentinië. Na enig aandringen is Poch nog wel bereid een foto van hem te laten maken. Hij gaat staan, steekt zijn rechterarm omhoog en balt zijn vuist.

Overzicht aanklachten

In 2012 begon het megaproces in Buenos Aires met 68 mannen in de beklaagdenbank. Er is nu vonnis gewezen tegen 54 verdachten. De overige veertien mannen zijn de afgelopen jaren gestorven of te seniel bevonden om nog langer te kunnen deelnemen aan het strafproces. Op enkele uitzonderingen na – waarin celstraffen van tussen de 18 en 25 jaar werden gevorderd – eiste het Argentijnse Openbaar Ministerie in alle gevallen levenslange gevangenisstraf.

Vijf van de verdachten stonden terecht voor het mede organiseren en uitvoeren van de zogeheten dodenvluchten, vuelos de la muerte. Een van de belangrijkste doelen van het Argentijnse OM in dit proces was om aan te tonen dat de methode om arrestanten gedrogeerd boven de Rio de la Plata in zee te werpen, geen incidenten waren maar een geraffineerd en zorgvuldig geplande en sadistische campagne van de Argentijnse junta (die het land van 1976 tot 1983 regeerde) om politieke tegenstanders uit de weg te ruimen. Het hele militaire apparaat werkte er aan mee. Je was er bij en dus ben je erbij, is de redenering van de aanklagers.

De nu 65-jarige Julio Poch die jachtvlieger was bij de marine voordat hij in 1988 voor Transavia ging werken, moest volgens het OM wel hebben deelgenomen aan dodenvluchten. Hij werd aangeklaagd voor dertig moorden. Naast hem stonden nog drie piloten en een mechanicus terecht. In vrijwel alle gevallen bestond het bewijsmateriaal uit verklaringen van getuigen tegen wie de verdachten zouden hebben verteld over de gepleegde misdrijven. ‘Opruimvluchten’, zouden de militairen zelf hun acties hebben genoemd. Lijken waren volgens hen ‘vissenvoer’.

De dodenvluchten waren volgens het OM net zo zorgvuldig uitgevoerd als het stelselmatig ‘stelen’ van de baby’s van zwangere gevangen vrouwen ten tijde van de junta. Zij werden gegeven aan kinderloze militaire families of vrienden die voor ‘een goede opvoeding’ zouden zorg dragen. Het verschil met het babystelen is dat van de dodenvluchten geen getuigen zijn. Het bewijs van dit delict is in het water verdwenen. Justitie had in deze gevallen geen andere keuze dan het bewijzen van een soort van groepsaansprakelijkheid voor dit delict. In twee gevallen hebben de rechters die redenering gevolgd, in drie andere niet.

Info
Info

Meer van NRC

image beaconimage beaconimage beacon