Güncel olmayan bir tarayıcı kullanıyorsunuz. En iyi MSN deneyimi için lütfen bir supported version kullanın.

Çölyak Hastalığı (Gluten İntoleransı)

Healthline 23.5.2014 Verneda Lights and Elizabeth Boskey, PhD
Healthline Image © Çölyak Hastalığı (Gluten İntoleransı) Healthline Image

Genel Bakış

Çölyak hastalığı sindirimle ilgili bir bozukluktur. Glutene bir bağışıklık reaksiyonu sonucunda gelişir. Çölyak hastalığı şu şekilde de bilinir:

  • sprue
  • nontropik sprue
  • gluten intoleransı
  • glutene duyarlı enteropati

Gluten buğday, arpa, çavdar ve tritikale unu ile yapılan gıdalarda bulunan bir proteindir. Ayrıca başka tahılların işlendiği tesislerde işlenmiş yulaf içinde bulunur. Gluten bazı ilaçlar, vitaminler ve rujlarda bulunabilir.

Çölyak hastalığında glutene bağışıklık reaksiyonu toksinlere neden olur. Bunlar ince bağırsaklar içinde küçük, parmak gibi çıkıntılar olan villuslara zarar verir. Bunların hasarı vücudun gıda maddelerini emme yeteneğini azaltır. Bu durum beslenme bozukluğuna yol açar.

Çölyak hastalığını tedavi etmek temel olarak diyetteki tüm glutenin kaldırılmasını gerektirir. Bu durum çoğu ekmek, kek ve bisküviler ve bira ve hatta glutenin bazen bir stabilize edici içerik olarak kullanıldığı dondurma gibi ürünlerden kaçınılması anlamına gelir.

Riskler

Çölyak hastalığı bazı ailelerde daha sıktır. Çölyak hastalığı olan bir kişinin aile üyelerinde hastalık riski 22'de birdir. Amerika Birleşik Devletlerinde genel popülasyonda risk 133'te birdir.

Bazı bağışıklık sistemi hastalıkları ve bazı genetik bozukluklar bulunan kişilerde çölyak hastalık olma olasılığı daha yüksektir. Çölyak hastalık ile ilişkili bazı bozukluklar şunlardır:

  • romatoid artrit
  • tip 1 diyabet
  • tiroid hastalığı
  • otoimmün karaciğer hastalığı
  • Addison hastalığı
  • Sjogren hastalığı
  • lupus
  • Down sendromu
  • Turner sendromu
  • laktoz intoleransı
  • bağırsak kanseri
  • bağırsak lenfoması

Belirtiler

Çölyak hastalığının belirtileri bağırsak ve sindirim sistemiyle ilgili olabilir ama vücudun başka kısımlarını da etkileyebilir. Çocuklar ve yetişkinlerde genelde farklı belirtiler vardır.

Çocuklardaki Belirtiler

Çölyak hastalıklı çocuklar duygusal olarak huzursuz olabilir. Genellikle normalden daha ufak tefektirler ve puberteleri gecikir. Kalıcı dişlerinde mine defektleri olabilir. Diğer belirtiler arasında şunlar vardır:

  • kilo kaybı
  • kusma
  • abdominal şişlik
  • abdominal ağrı
  • uzun süreli ishal
  • soluk, yağlı, kötü kokulu dışkılar

Yetişkinlerde Belirtiler

Çölyak hastalıklı yetişkinlerde daha az abdominal belirti vardır. Belirtiler daha fazla diğer organlarla ilişkilidir. Bunlar arasında şunlar vardır:

  • demir eksikliği anemisi
  • artrit
  • kemik ve eklem ağrısı
  • osteoporoz ve kemik kırıkları
  • yorgunluk
  • ellerde ve ayaklarda uyuşma ve karıncalanma
  • nöbetler
  • ağızda aftöz ülserler
  • düzensiz adetler
  • infertilite ve düşük

Çölyak hastalığın başka bir belirtisi dermatitis herpetiformistir (DH) . DH çok kaşıntılı büller oluşturan bir cilt döküntüsüdür Dirsekler, kalçalar ve dizlerde görülür. Çölyak hastalıklı kişilerin yaklaşık dörtte birinde DH vardır. Bunun bulunduğu kişilerde genellikle sindirimle ilgili belirtiler yoktur.

Bir kişinin emzirilip emzirilmediği belirtilerin başlamasını etkileyebilir-örneğin daha uzun süre emzirme belirtilerin başlamasını geciktirebilir.

Belirtilerde rol oynayan diğer faktörler hastalık süresi ve diyetteki gluten miktarıdır. Tanı geciktiğinde komplikasyon oluşma olasılığı daha yüksektir.

Çölyak hastalıklı bazı kişilerde belirti yoktur. Ancak vitamin ve önemli besin maddelerinin malabsorpsiyonu nedeniyle halen uzun dönemli komplikasyonları olabilir.

Tanı

Tanı bir fizik muayene ve tıbbi öyküyle başlar.

Çölyak hastalığı olan kişilerde sıklıkla yüksek anti-endomisyum (EMA) ve anti doku transglutaminaz (tTGA) antikorları seviyeleri vardır. Bunlar kan testleriyle saptanabilir. Testler diyette halen gluten varken yapılırsa daha güvenilirdir.

Diğer kan testleri arasında şunlar vardır:

  • tam kan sayımı (CBC)
  • karaciğer enzimleri (transaminazlar)
  • kolesterol, normalden düşük olabilir
  • pıhtılaşma faktörleri
  • alkalen fosfataz, kan kaybına işaret edebilir
  • albümin

Çölyak açısından test etmek için bir üst endoskopi yapılabilir. Endoskop adı verilen küçük bir tüp ağızdan ince bağırsaklara yönlendirilir. Doktorun bağırsakları incelemesini ve bir biyopsi yapmasını mümkün kılar. Doktor böylece villus hasarını inceleyebilir.

DH olan kişilerde bir cilt biyopsisi doktorların çölyak tanısı koymasına yardımcı olabilir. Pozitif cilt biyopsisi ve kan testleriyle iç biyopsi gerekmeyebilir.

Tedavi

Gluteni diyetten tamamen çıkarmak çölyak hastalığı için tek tedavidir. Bu işlem intestinal villusların iyileşmesini sağlar ve besin maddelerinin emilmesini arttırır.

Doktorunuz eğer glutensiz bir diyetten yeterinde beslenemiyorsanız vitamin ve mineral besin maddelerini takviyeler olarak önerebilir. Bazı kişilerde kısa bir steroid rejimi gerekir.

Belirtiler glutenin diyetten çıkarılmasından sonra birkaç gün içinde iyileşebilir. Ancak tanınız konuncaya kadar gluten yemeyi kesmemelisiniz. Gluteni erken kesmek test sonuçlarının yanlış olmasına neden olabilir.

Gıdayla İlgili Önlemler

Glutensiz bir diyeti sürdürmek kolay değildir. Neyse ki giderek daha çok şirket glutensiz ürünler yapmaktadır. Glutensiz ekmekler ve makarnalar bile mevcuttur

Çölyak hastalığınız varsa hangi gıdaları yemenin güvenli olduğunu bilmek önemlidir. Mayo Clinic'deki doktorlar çölyak hastalığı olan kişiler için bir dizi gıda kılavuz ilkesi hazırlamıştır.

İçinde bunlar bulunan yiyecek ve içeceklerden kesinlikle kaçının:

  • buğday
  • spelt (bir tür buğday)
  • çavdar
  • arpa
  • tritikale
  • bulgur
  • durum buğdayı
  • patates nişastası
  • mısır unu
  • irmik

Aşağıdaki tahıllar ve nişastalar gluten içermez :

  • kara buğday
  • mısır
  • amaranth
  • ararot
  • mısır unu
  • pirinç, soya, mısır, patates ve fasulyeden yapılmış un
  • saf mısır tortillaları
  • quinoa
  • pirinç
  • tapyoka

Bu yiyecekler gluten içermez ve dengeli bir diyet sağlamaya yardımcı olur:

  • ekmeğe batırılmamış, kaplanmamış veya marine edilmemiş taze etler, balık ve kümes hayvanları
  • meyveler
  • çoğu süt ürünü
  • tatlı patatesler dahil patatesler
  • pirinç
  • sebzeler
  • şarap, distile likörler, elma suları ve alkollü içkiler

Aşağıdaki gıdalardan etiket glutensiz olduklarını söylemiyorsa kaçınılmalıdır:

  • bira
  • ekmek
  • kekler ve turtalar
  • şeker
  • mısır gevreği
  • bisküviler
  • krakerler
  • kurutulmuş ekmek
  • et suları
  • ete benzer katkı maddeleri veya deniz ürünleri
  • yulaflar
  • makarna
  • işlenmiş yemeklik etler
  • salata sosları
  • soslar (soya sosu dahil)
  • önceden nemlendirilmiş kümes hayvanları
  • çorbalar
Reklam Seçimleri
Reklam Seçimleri
image beaconimage beaconimage beacon