Güncel olmayan bir tarayıcı kullanıyorsunuz. En iyi MSN deneyimi için lütfen bir supported version kullanın.

Demansın Nedenleri

Healthline 23.5.2014 Wendy Leonard, MPH
Healthline Image © Demansın Nedenleri Healthline Image

Demans araştırmaları konusunda büyük ilerlemeler elde edilmiştir ancak bilim insanları bu durumun hala hem nörodejeneratif olan hem olmayan nedenlerini kesin olarak anlamaya çalışmaktadır. Aşağıda sık görülen bazı demans tiplerinin bilinen ve şüphelenilen nedenlerinden bazılarını bulacaksınız

Alzheimer Hastalığı (AH)

Beyinde amiloid plaklar ve nörefibriler düğümler denen iki anormal yapının birikmesi muhtemelen AH gelişmesinde temel bir rol oynamaktadır. Ek nedensel faktörler arasında çevresel etkiler, yaşam tarzı faktörleri ve genetik faktörler olabilir.

Amiloid plakları beynin sinir hücreleri dışında ve etrafında yüksek ölçüde hasar verici yapışkan bir madde bırakan, genel olarak çözünmez (erimez) yoğun protein parçası kümeleridir. AH durumu olan kişilerde hipokampüste yani beynin, orta veya kısa süreli hafızayı uzun dönemli hafızaya aktarma dahil hafızada önemli bir rol oynayan bir kısmı olan hipokampüste bu imha edici plaklardan bol miktarda bulunur.

Nörofibriler düğümler beynin sinir hücrelerinde oluşup biriken çözünmez bükülü liflerdir ve bunlar beyni içeriden dışarıya tıkar.

Erken Başlangıçlı Alzheimer Hastalığı

AH durumunu otuzlu ve kırklı yaşlar gibi erken dönemde geliştiren çok sayıda kişide erken başlangıçlı AH'de amiloid plakları oluşturan amilod proteinin üretilmesi ve işlenmesiyle ilişkili olduğu bilinen üç bilinen hasarlı gen (mutasyonlar denir) vardır. İlginç olarak bu üç gen mutasyonu daha sık görülen AH tipinde ("geç başlangıçlı" Alzheimer hastalığı olarak da geçer) bir rol oynamazlar.

Alzheimer Hastalığı, Parkinson Demansı ve Pick Hastaları

Bu (ve diğer demanslar) beyinde çeşitli anormal proteinlerden oluşmuş ve inklüzyonlar denilen anormal yapıların bulunmasıyla ilişkilidir. Ancak bu inklüzyonların hastalık sürecinin (demansa neden olan) bir yan etkisi mi, nedensel mi, yoksa bu ikisinin bir kombinasyonu mu olduğu bilinmemektedir.

Vasküler Demans

Nedenleri (ve belirtileri) biraz farklı birkaç vasküler demans tipi vardır. Multi infarkt demans (MID) denilen bir tipin nedeni beyinde çok sayıda küçük inmedir. İlginç olarak demans, inme beynin sol hemisferini tuttuğunda ve inme beynin, orta veya kısa süreli hafızayı uzun dönemli hafızaya aktarma dahil hafızada önemli bir rol oynayan hipokampüsü tuttuğunda daha sık görülür.

Ancak inmesi olan herkeste vasküler demans gelişmez ve vasküler demans zaman içinde kötüleşebilir veya kötüleşmeyebilir. Ayrıca beyne normal kan akışını önleyen her durum vasküler demansa yol açabilir. Bunun nedeni beynin kan akımından izinsiz bir oksijen kaynağına ihtiyacı olmasıdır. Oksijen yoksa beyin hücreleri uygun şekilde çalışamaz ve oksijen kesilmesi yeterince uzun süre kesilirse bu beyin hücreleri ölür.

Frontal Lob Demansı (aynı zamanda Frontotemporal demans yani FTD olarak da bilinir)

Tüm demans vakalarının yüzde 2 ile 10'unu oluşturan FTD bir grup hastalık anlamına gelir (Pick hastalığı da dahil). Bu hastalıkların tümünde beynin frontal ve temporal loblarında yani gözlerin arkasında ve kulakların üstünde bulunup karar vermeyi ve sosyal davranışı etkileyen kısımlarındaki beyin hücrelerinde dejenerasyon vardır. FTD durumu olan kişilerde amiloid plaklar nadirdir ama nörofibriler düğümler sıktır. Ayrıca FTD durumu sıklıkla bazı ailelerde olduğundan bu durumun genetik bir bileşen olduğunu düşündürür.

Pick Hastalığı

Pick hastalığı bir FTD tipidir. Pick hastalığının bir temel bulgusu balon gibi büyüyüp sonra ölen anormal beyin hücreleri (nöronlar) bulunmasıdır. Pick hastalığı olan kişilerin beyinlerinde nöronlar içinde çoğunlukla tau proteininden yapılmış Pick cisimcikleri adlı anormal yapılar bulunur. Pick hastalığı ayrıca bazı ailelerde daha sıktır ve bu durum genetik bir bileşenin ilişkili olabileceğini düşündürür.

Tau Nedir? Şöyle düşünelim: Beyin hücrelerinde (nöronlar) tren yolu gibi çalışan ve besin maddeleri, moleküller ve bilgileri başka hücrelere yönlendiren ve taşıyan mikrotübüller adlı özel bir taşıma sistemi vardır. Tau bu mikrotübülleri stabil tutmakla sorumlu çok önemli lif benzeri bir proteindir. Ancak tau zararlı bir şekilde değiştiğinde (muhtemelen bir genetik mutasyon nedeniyle) lifler bükülür ve birbirine karışır ve bu durum mikrotübüllerin stabil olmayan bir hale gelip parçalanmasına yol açar. Bu ise zamanla tüm nöron taşıma sistemini çökertir.

Lewy Cismi Demansı (LBD)

LBD sık görülen bir progresif demans tipidir. Beyinde Lewy cisimleri adlı anormal yapılar bu hastalığın temel bulgusudur. Lewy cisimleri beynin korteks adlı ve düşünme, algılama, üretme ve dili anlama gibi temel işlemlerden sorumlu korteks kısmında bulunur. Lewy cisimleri sıklıkla beyin kökünün çeşitli kısımlarında ve özellikle substanse nigrada yer alırlar. Burada sinir hücrelerini hareket ve koordinasyonu kontrol etmeye yardımcı olan çok önemli nörotransmiterler salarlar. Lewy cisimleri ayrıca Parkinson hastalığı olan kişilerin beyinlerinde de sıklıkla bulunur.

Demansa Neden Olan Geri Çevrilebilecek Durumlar

Ulusal Sağlık Ensititülerinin (National Institute of Health) (NIH) Ulusal Nörolojik Bozukluklar ve İnme Enstitüsü (National Institute of Neurological Disorders and Stroke) (NINDS) uyarınca ayrıca yeterince erken yakalanır ve uygun tedavi uygulanırsa tedavi edilebilen ve bazen geri çevrilebilen, demans benzeri belirtilerin birçok nedeni vardır. Tam bir liste olmasa da burada daha sık görülen geri çevrilebilir durumların bazıları bulunmaktadır:

Beslenme Eksiklikleri

  • Tiamin (vitamin B 1) eksikliklerinin nedeni sıklıkla kronik alkolizmdir ve zihinsel yetenekleri ve özellikle yakın zamanlı olayların hatıralarını ciddi şekilde bozabilir.
  • Şiddetli vitamin B 6 eksikliği demansın dahil olabileceği bir çoklu sistem hastalığına (pelagra denir) neden olabilir.
  • Vitamin B 12 eksiklikleri bazı vakalarda demansla ilişkilendirilmiştir.
  • Dehidratasyon (su kaybı) demansa benzeyebilen zihinsel bozukluğa yol açabilir.

Zehirlenme

  • Kurşun, diğer ağır metaller veya diğer zehirli maddelere maruz kalma demans belirtilerine yol açabilir. Bu belirtiler beynin ne kadar hasar gördüğüne bağlı olarak tedaviden sonra geçebilir veya geçmeyebilir.
  • Alkol ve uyuşturucu istismarı yaşamış kişiler bazen madde istismarı sonlandıktan sonra bile demans bulguları geçirir. Bu duruma maddeyle indüklenen uzun süreli demans adı verilir.

Metabolik Problemler ve Endokrin Anormallikler

  • Tiroid problemleri apati, depresyon veya demansa yol açabilir.
  • Kan akımında yeterli şeker bulunmayan bir durum olan hipoglisemi konfüzyon veya kişilik değişikliklerine neden olabilir.
  • Çok az veya çok fazla sodyum veya kalsiyum zihinsel değişiklikler tetikleyebilir.
  • Bazı kişilerde vitamin B 12 emme yeteneği bozulmuştur ve bu durum kişilik değişiklikleri, gerginlik veya depresyona yol açabilecek pernisyöz anemi adlı bir duruma neden olabilir.

İlaç Etkileri

  • Reçeteli ilaçlar bazen demansa benzer şekilde reaksiyonlar veya yan etkilere yol açabilir. Bu demans benzeri etkiler tek bir ilaca cevaben oluşabilir veya ilaç etkileşimleri nedeniyle oluşabilirler. Hızlı bir başlangıçları olabilir veya zaman içinde yavaşça gelişebilirler.
  • Ayrıca yasa dışı ilaçlar da demansa neden olabilir.

Kalp ve Akciğer Problemleri

Beynin normal işlevlerini yapması için yüksek bir oksijen seviyesi gereksinimi vardır. Beynin yeterli oksijen almasını engelleyen kronik akciğer hastalığı veya kalp problemleri gibi problemler beyin hücrelerini aç bırakıp demans belirtilerine yol açabilir.

Enfeksiyonlar

  • Birçok enfeksiyon konfüzyon veya delirium dahil olmak üzere nörolojik belirtilere ateşe veya vücudun enfeksiyonla savaşmasının başka yan etkilerine bağlı olarak yol açabilir.
  • Menenjit ve ensefalit beynin ve örten membranın enfeksiyonlarıdır ve konfüzyon, ani şiddetli demans, karar vermede bozulma veya hafıza kaybına neden olabilirler.
  • Tedavi edilmeyen sifilis sinir sistemine zarar verip demansa yol açabilir.
  • Nadir durumlarda Lyme hastalığı hafıza veya düşünme zorluklarına neden olabilir.
  • AIDS'in ileri evrelerindeki kişilerde bir tür demans gelişebilir.
  • Lösemi (ve AIDS) durumu olanlar gibi immün sistemi bozulmuş olanlarda progresif multifokal lökoensefalapati (PML) adlı bir enfeksiyon gelişebilir. PML'nin nedeni JC virüs adlı sık görülen bir insan poliomavirüsüdür ve sinir hücrelerini kaplayan mielin kılıfında hasara veya harabiyete yol açar. PML konfüzyona, konuşma veya düşünme zorluğuna veya diğer zihinsel problemlere neden olabilir.

Subdural hematomlar

Subdural hematomlar veya beynin yüzeyi ile dış kaplaması (dura) arasında kanama, demans benzeri belirtilere ve zihinsel işlev değişikliklerine yol açabilir.

Beyin Tümörleri

Nadir durumlarda beyin tümörleri olan kişilerde beyin hasarı nedeniyle demans gelişebilir. Belirtiler arasında kişilik değişiklikleri, psikotik ataklar ve dil, konuşma, düşünme ve hafıza problemleri olabilir.

Anoksi

Anoksi beyne oksijen gitmediğinde oluşur. Anoksinin kalp krizi, kalp cerrahisi, şiddetli astım, duman veya karbonmonoksit solunuma, yüksek rakıma maruz kalma, boğulma veya anestezi aşırı dozu gibi birçok farklı probleme bağlı olabilir. İyileşme oksijen açlığının şiddetine bağlıdır.

Reklam Seçimleri
Reklam Seçimleri
image beaconimage beaconimage beacon