Güncel olmayan bir tarayıcı kullanıyorsunuz. En iyi MSN deneyimi için lütfen bir supported version kullanın.

Diyette Yetersiz Demir Alımı Nedeniyle Demir Eksikliği Anemisi

Healthline 23.5.2014 Jacqulyn Cafasso
Healthline Image © Diyette Yetersiz Demir Alımı Nedeniyle Demir Eksikliği Anemisi Healthline Image

Genel Bakış

Dünya Sağlık Örgütü demir mineralindeki bir eksikliği dünya çapında en yaygın beslenme bozukluğu olarak görmektedir. Araştırmalar dünyadaki insanların yüzde seksen kadarının vücudunda yeterli demir olmadığını düşündürmektedir (DSÖ, 2008).

Yeterli demir olmadığında vücudunuz normalden daha az alyuvar yapar veya normalden daha küçük alyuvarlar üretir. Bu durum diyetle yetersiz demir alımı nedeniyle demir eksikliği anemisi durumuna yani demir içeren gıdaların yeterince yenmemesi nedeniyle oluşan anemiye neden olur.

Anemi kişinin kanında normalin altında alyuvar seviyeleri bulunduğu bir durumdur. Baş ağrıları, halsizlik ve birçok başka belirtiye yol açabilir ve tedavi edilmezse uzun dönemli sağlık problemlerine neden olabilir.

Birçok anemi nedeni vardır ama demir eksikliği anemisi en sık görülen anemi tipidir. DSÖ uyarınca dünyadaki insanların yüzde otuz kadarında uzun süreli demir eksikliği nedeniyle anemi vardır (DSÖ, 2008).

Birisinin diyetinde yeterli demir almamasının birçok nedeni olabilir. Demirin iyi bir kaynağı ettir. Vejetaryanlar veya veganlar et yerine demirden zengin başka bir gıda koymazlarsa diyette yetersiz demir alımı nedeniyle demir eksikliği anemisi riski altındadır. Meyve, sebze ve etten zayıf veya sınırlı bir diyet yiyen kişiler de yüksek risk altındadır.

Nedenler

Demir eksikliği ABD'de en sık görülen besin yetersizliğidir. Ayrıca aneminin en sık nedenidir (CDC, 2011). Diyette yetersiz demir alımı nedeniyle demir eksikliği anemisinin nedeni demirden zengin gıdaların az bulunduğu bir diyettir. Gıdalarda demirin en iyi kaynağı et, balık ve ek demirle güçlendirilmiş gıdalardır.

Sağlıklı ve çalışan alyuvarlar için demir gereklidir. Alyuvarlarda hemoglobin adlı demir taşıyan bir protein kandaki oksijeni akciğerlerden vücudun geri kalan kısmına taşımaktan sorumludur. Vücudunuzun hemoglobin üretmesi için demire gereksinimi vardır. Hemoglobin olmazsa vücudunuz sağlıklı alyuvarlar üretmeyi durdurur. Vücudunuz biraz demir depolar ama yediğiniz yemeklerdeki demir yerini almazsa saklanan demir çabucak kullanılır.

Aşağıdaki gruplar demirden fakir bir diyet yemek açısından daha yüksek risk altındadır:

  • et yerine demirden zengin başka bir gıda koymayan vejetaryenler veya veganlar
  • beslenme bozukluğu olan kişiler
  • fakir veya evsiz veya yiyeceklere kolay erişemeyen kişiler
  • sağlıklı ve makul fiyatlı gıdanın bulunmadığı kentsel bölgelerde yaşayan kişiler
  • tam veya kapsamlı bir diyet yemeyen yaşlı kişiler
  • çok inek sütü içen küçük çocuklar (inet sütünde demir azdır)
  • kilo vermeye çalışan kişiler

Belirtiler

Demir eksikliği anemisi başlangıçta çok hafif olabilir. Belirtiler hiç farkedilmeyebilir. Birçok kişi rutin bir kan testinde bulunmadıkça anemileri olduğunu fark etmeyebilir (ASH, 2010).

Eksiklik arttıkça görülebilecek belirtiler arasında şunlar vardır:

  • yorgunluk
  • halsizlik
  • soluk cilt
  • nefes darlığı
  • baş dönmesi
  • baş ağrıları
  • kırılgan tırnaklar
  • hızlı kalp atımı
  • tuhaf bir şekilde buz veya toprak yemek istemek (pika)
  • el ve ayak soğukluğu
  • bacaklarda karıncalanma veya bir şeyin yürümesi hissi

Tanı

Bir doktor anemiye kan testleriyle tanı koyabilir. Bunlar arasında şunlar vardır:

tam kan sayımı (CBC)

Tam kan sayımı testi denilen bir test genellikle doktorun kullanacağı ilk testtir. Bir tam kan sayımı testi kanda aşağıdakiler dahil tüm bileşenlerin sayısını saptar: Kan bileşenleri arasında şunlar vardır:

  • alyuvarlar
  • akyuvarlar
  • hemoglobin
  • hematokrit: total kan hacminin alyuvarlardan oluşan yüzdesini ölçen kan testi
  • trombositler: kanın pıhtılaşmasına yardımcı olan kan bileşeni

Tam kan sayımı testi kanınız hakkında demir eksikliği anemisine tanı koymak için bilgiler sağlar. Bu bilgiler arasında şunlar vardır:

  • hematokrit seviyeleri
  • hemoglobin seviyeleri
  • eritrositlerinizin büyüklüğü

Demir eksikliği anemisinde hematokrit ve hemoglobin seviyeleri düşüktür. Alyuvarlar genellikle normalden küçüktür.

Bir tam kan sayımı testi rutin bir fizik muayenenin bir parçası olarak yapılır. Bir kişinin genel sağlığının iyi bir göstergesidir. Ayrıca bir cerrahiden önce rutin olarak yapılabilir. Bu test bu tür anemiye tanı koymak için faydalıdır çünkü çoğu anemik kişi demir eksikliği olduğunun farkında değildir.

Diğer Testler

Anemi genellikle bir tam kan sayımı testiyle doğrulanabilir. Doktorunuz aneminizin şiddetini ve nasıl tedavi edileceğini belirlemek için ek kan testleri isteyebilir. Ayrıca kanınızı bir mikroskop kullanarak inceleyebilir. Bu testler aşağıdakiler dahil bilgi sağlar:

  • Alyuvar büyüklüğü ve rengi (demir eksikliği varsa alyuvarların rengi soluktur)
  • ferritin seviyeleri Ferritin vücudunuzda demir depolamaya yardımcı olur. Düşük ferritin seviyeleri düşük demir depolarına işaret eder.
  • kanınızdaki demir seviyesi
  • total demir bağlama kapasitesi Transferrin adlı demir taşıyan proteinin miktarını belirleyen bir test. Demir eksikliği anemisi olan kişilerde demir taşımayan büyük bir transferrin miktarı olacaktır.

Diyetiniz iyi değilse muhtemelen diğer vitaminler ve mineraller de eksiktir. Doktorunuz başka bir şeyin eksik olup olmadığını belirlemek için başka birkaç kan testi yapacaktır. Bunlar arasında folik asit ve vitamin B 12 eksikliği için kan testleri olabilir.

Komplikasyonlar

Çoğu demir eksikliği anemisi vakası hafiftir ve komplikasyonlara yol açmaz. Ancak demir tekrar diyetinize eklenmezse başka sağlık problemlerine yol açabilir.

Aneminiz olduğunda kalbinizin düşük oksijen miktarını dengelemek üzere daha fazla kan pompalaması gerekir. Demir eksikliği geri döndürülmezse kalp yetmezliği veya büyümüş kalp kası oluşabilir.

Hamile kadınlarda şiddetli demir eksikliği vakalarında bir çocuk prematüre olarak veya düşük doğum ağırlığıyla doğabilir. Çoğu hamile kadın bunun oluşmasını önlemek için prenatal bakım sırasında demir takviyeleri alır.

Demir eksikliği belirgin olan bebekler ve çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği olabilir. Ayrıca enfeksiyonlara daha yatkın olabilirler.

Tedavi

Takviyeler

Demir tabletleri vücudunuzdaki demir seviyelerini yükseltmeye yardımcı olabilir. Mümkünse demir tabletlerini emilimi arttırmak üzere aç karnına almalısınız. Takviyeleri birkaç ay almanız gerekebilir. Demir takviyeleri kabızlığa veya siyah renkli dışkıya neden olabilir.

Doktorunuz sizde başka vitaminler ve minerallerin de eksik olabileceğini belirlerse başka vitaminler veya bir multivitamin de yazabilir.

Diyet

Kırmızı et, koyu renk yapraklı sebzeler, kurutulmuş meyveler ve kabuklu yemişler ve demirle güçlendirilmiş mısır gevreğinden zengin diyetler demir eksikliğini tedavi etmeye veya önlemeye yardımcı olabilir.

C vitamini vücudunuzun yediğiniz demiri emmesine yardımcı olur. Demir tabletleri alıyorsanız, doktor tabletleri bir bardak portakal suyu veya narenciye meyvesi gibi bir vitamin C kaynağıyla birlikte almanızı önerebilir.

Vejeteryanlar ve veganlar yeterli fasulye, tofu, kurumuş meyve, ıspanak ve diğer koyu renkli sebzeleri yediklerinden emin olmalıdır. Diyetlerine sıklıkla demirle zenginleştirilmiş gıdalar katmaya çalışmalıdırlar. Ulusal Sağlık Enstitüsünün Diyet Takviyeleri Bölümü (the National Institutes of Health's Office of Dietary Supplements) uyarınca hayvan ürünleri yemeyen vejeteryanlarda hayvan ürünleri yiyenlere göre her gün neredeyse iki kat fazla demir gerekir. Bunun nedeni bitkisel gıdalardaki demirin et gibi hayvan ürünlerinde bulunan demir kadar kolayca veya tam olarak emilmemesidir.

Beslenmeyle İlgili Danışmanlık

Doktorunuz sizi bir diyetisyen veya beslenme uzmanına gönderebilir. Bu kişiler sağlıklı beslenme konusunda eğitilmiş uzmanlardır. Bir beslenme uzmanı yediğiniz yemeklerden tüm gerekli vitaminler ve mineralleri aldığınızdan emin olunmasını sağlayabilir.

Beslenme bozukluğu olan kişilerin beslenme bozukluğu konusunda uzman olan bir beslenme uzmanıyla konuşarak uzun dönemli tedavi seçeneklerini görüşmesi gerekir.

Kan Nakilleri

Çok şiddetli vakalarda, bir kan nakli, demir kaybını hızla yerine koyabilir. Bu işlemde bir kan damarına yerleştirilen intravenöz (IV) hat yoluyla kan verilir.

Önleme

Kanda düşük demir seviyelerini önlemek için demirden zengin gıdalar ve vitamin C'nin bol miktarda bulunduğu bir diyet yemelisiniz. Anneler bebeklerini anne sütü veya demirle zenginleştirilmiş bebek mamasıyla beslemelidir.

Demirden zengin gıdalar arasında şunlar vardır:

  • kuzu, domuz, tavuk ve dana eti
  • fasulyeler
  • balkabağı ve dolmalık kabak çekirdekleri
  • ıspanak gibi yapraklı yeşillikler
  • kuru üzümler ve diğer kurutulmuş meyveler
  • tofu
  • yumurtalar
  • midye, sardalya, karides ve istiridye gibi deniz ürünleri
  • demirden zenginleştirilmiş kuru ve hazır mısır gevreği

C vitamininden zengin gıdalar arasında şunlar vardır:

  • portakal, greyfurt gibi narenciye, çilek, kivi, guava, papaya, ananas, kavun ve mango gibi meyveler
  • brokoli
  • kırmızı ve yeşil biber
  • Brüksel lahanası
  • karnabahar
  • domates
  • yapraklı yeşillikler
Reklam Seçimleri
Reklam Seçimleri
image beaconimage beaconimage beacon