Güncel olmayan bir tarayıcı kullanıyorsunuz. En iyi MSN deneyimi için lütfen bir supported version kullanın.

Sosyal Anksiyete Bozukluğu

Healthline 23.5.2014 Valencia Higuera
Healthline Image © Sosyal Anksiyete Bozukluğu Healthline Image

Genel Bakış

Sosyal fobi de denen sosyal anksiyete bozukluğu sosyal ortamlarda aşırı korkuya neden olan bir tür anksiyete bozukluğudur. Bu bozukluğu olan kişiler başkalarıyla konuşmakta, yeni kişilerle tanışmakta ve sosyal toplantılara gitmekte zorluk çekerler. Başkalarının onları yargılaması veya incelemesinden korkarlar. Korkularının mantıksız olduğunu veya rasyonel olmadığını anlayabilirler ama ellerinden bir şey gelmeyeceğini düşünürler.

Sosyal anksiyete, utangaçlıktan farklıdır. Utangaçlık genellikle kısa sürelidir ve kişinin yaşamını etkilemez. Sosyal anksiyete uzun süreli ve çok etkileyicidir. Kişinin şunları yapma yeteneğini etkileyebilir:

  • çalışma
  • okula gitme
  • ailesi dışındaki kişilerle yakın ilişkiler kurma

Yaklaşık 15 milyon Amerikalı yetişkinde sosyal anksiyete bozukluğu vardır. Amerika Anksiyete ve Depresyon Derneği (Anxiety and Depression Association of America) (ADAA), uyarınca bu bozukluğun belirtileri yaklaşık 13 yaş civarında başlar (ADAA, 2012).

Nedenler

Sosyal fobinin tam nedenleri bilinmemektedir. Ancak doktorlar çevresel faktörler ve genetik faktörlerin bir kombinasyonu olduğuna inanmaktadır. Aşağıdakiler dahil negatif deneyimler bu bozukluğa katkıda bulunabilir:

  • zorbalığa maruz kalma
  • ailevi çatışma
  • cinsel istismar

Serotonin dengesizliği gibi fiziksel bozukluklar katkıda bulunabilir. Serotonin beyinde duygudurumu düzenlemeye yardımcı olan bir kimyasaldır. Aşırı aktif bir amigdala (beyinde korkuya tepkiyi ve anksiyete duyguları ve düşüncelerini kontrol eden bir yapı) bu bozukluklara yol açabilir.

Anksiyete bozuklukları bazı ailelerde daha sık görülür. Ancak doktorlar bunun genetik faktörlerle bağlantılı olup olmadığından tam emin değildir (Mayo Clinic, 2011). Davranışlara ailenizdeki başka kişilerle benzer şekilde tepki göstermeyi öğrenmek de bir sosyal fobi geliştirmenize neden olabilir.

Belirtiler

Sosyal etkileşim şu fiziksel belirtilere yol açabilir:

  • yüz kızarması
  • bulantı
  • aşırı terleme
  • vücutta veya ellerde titreme
  • konuşma zorluğu
  • bayılacakmış gibi olma veya baş dönmesi
  • yüksek kalp hızı

Psikolojik belirtiler arasında şunlar olabilir:

  • sosyal durumlar hakkında çok endişe duyma
  • bir olaydan önce günlerce veya haftalarca endişe duyma
  • sosyal ortamlardan kaçınma veya katılmak zorunda kalıyorsanız arka planda kalma
  • bir sosyal ortamda kendinizi zor duruma düşürmekten korkma
  • başka kişilerin stresli veya gergin olduğunuzu fark edeceğinden korkma
  • bir sosyal ortamda kalabilmek için içki içme gereksinimi
  • anksiyete nedeniyle okula veya işe gidememe

Bazen gergin olmak normaldir. Ancak sosyal fobiniz varsa sürekli olarak başkalarının sizi yargılaması veya onların önünde küçük düşme korkusu yaşarsınız. Aşağıdakiler dahil tüm sosyal durumlardan kaçınabilirsiniz:

  • bir soru sorma
  • bir iş görüşmesine gitme
  • alışverişe çıkma
  • halka açık tuvaletleri kullanma
  • telefonda konuşma
  • toplum içinde yemek yeme

Sosyal anksiyete belirtileri her durumda oluşmayabilir. Anksiyeteniz sınırlı veya seçici olabilir. Örneğin belirtiler sadece başkalarının önünde yemek yerken veya yabancılarla konuşurken oluşabilir. Eğer şiddetli bir durumunuz varsa belirtiler tüm sosyal ortamlarda oluşabilir .

Tanı

Sosyal anksiyete bozukluğu kontrolü için tıbbi bir test yoktur. Doktorunuz sosyal fobiye belirtilerinizin tanımlanmasıyla tanı koyar. Ayrıca bazı davranışsal paternleri inceledikten sonra sosyal fobi tanısı koyabilir.

Randevunuz sırasında doktorunuz belirtilerinizi açıklamanızı isteyecektir. Belirtilerinize neden olan durumlar hakkında konuşmanızı da ister. Sosyal anksiyete bozukluğu kriterleri arasında şunlar vardır:

  • küçük düşme veya utanma korkusu nedeniyle sosyal durumlardan sürekli korkma
  • bir sosyal etkileşim öncesinde gergin olma veya panik yaşama
  • korkularınızın mantıksız olduğunu anlama
  • gündelik yaşamı bozan anksiyete

Tedavi

Sosyal anksiyete bozukluğu için çeşitli tedavi tipleri mevcuttur. Tedaviler kişiden kişiye değişir. Bazı kişilerde sadece bir tip tedavi gerekir. Ancak diğerlerinde birden fazla gerekebilir. Doktorunuz ilaç önermeden önce kendi kendine yardım tedavileri ve terapiyle başlamak isteyebilir.

Sosyal anksiyete bozukluğu için tedavi seçenekleri arasında şunlar vardır:

  • bilişsel davranışsal tedavi: anksiyeteyi rahatlama ve solunum yoluyla kontrol etmeyi öğrenme ve negatif düşünceler yerine pozitif olanları koymayı öğrenme
  • maruz kalma tedavisi: kaçınmak yerine sosyal durumlarla kademeli olarak yüzleşmeyi öğrenme
  • grup terapisi: sosyal durumlarda kişilerle etkileşim kurmanıza yardımcı olmak için sosyal beceriler ve teknikler öğrenme. Aynı korkuları olan başkalarıyla grup terapisine katılmak sizi daha az yalnız hissettirebilir. Size rol yapma yoluyla yeni becerilerinizi uygulama olasılığı tanıyacaktır

Evde tedaviler şunları içerir:

  • kafeinden kaçınma: kahve, çikolata ve karbonatlı içecekler gibi gıdalar uyarıcıdır ve anksiyeteyi arttırabilir
  • bol miktarda uyuma (her gece en az sekiz saat): uyku yoksunluğu anksiyeteyi arttırıp sosyal fobi belirtilerini şiddetlendirebilir.

Doktorunuz eğer durumunuz terapi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle iyiye gitmezse anksiyete ve depresyonu tedavi eden ilaçlar yazabilir. Bu ilaçlar sosyal anksiyete bozukluğunu tedavi etmez. Ancak belirtilerinizi azaltabilir ve gündelik yaşamda işlev görmenize yardımcı olabilir. Belirtilerin ilaçlarla düzelmesi üç aya kadar sürebilir.

Gıda ve İlaç Dairesi (Food and Drug Administration) (FDA) tarafından sosyal anksiyete bozukluğunu tedavi etmek için onaylı ilaçlar arasında Paxil, Zoloft ve Effexor vardır. Doktorunuz düşük bir ilaç dozuyla başlayıp yan etkilerden kaçınmak üzere dozu giderek arttırabilir.

Bu ilaçların sık görülen yan etkileri arasında şunlar vardır:

  • uykusuzluk
  • kilo alma
  • mide rahatsızlığı
  • cinsel istek kaybı

Hangi tedavinin sizin için iyi olduğuna karar vermek için faydalar ve riskler açısından doktorunuzla konuşun.

Beklenti

Sosyal anksiyetesi olanların yaklaşık yüzde 36'sında bir doktorla konuşmadan önce en az 10 yıldır belirtiler mevcuttur (ADAA, 2012).

Sosyal fobisi olan kişiler sosyal etkileşimin tetiklediği anksiyeteyle başa çıkmak için alkol veya ilaçlara güvenebilir. Tedavi edilmeden bırakılırsa, sosyal fobi aşağıdakiler dahil başka yüksek riskli davranışlara neden olabilir.

  • alkol ve ilaç istismarı
  • yalnızlık
  • intihar düşünceleri

Sosyal anksiyetede beklenti tedaviyle iyidir. Terapi, yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaçlar birçok kişinin sosyal durumlarda anksiyeteleriyle başa çıkıp işlev görmelerine yardımcı olabilir.

Sosyal fobinin yaşamınızı kontrol etmesine gerek yoktur. Haftalar veya aylar sürebilse de psikoterapi ve/veya ilaçlar sosyal durumlarda daha sakin ve daha güvenli olmanıza yardımcı olabilir.

Korkularınızı şu şekilde kontrol altında tutun:

  • sinirli veya kontrol dışı hissetmeye başlamanıza neden olan tetikleri tanıyın
  • rahatlama ve solunum teknikleri çalışın
  • ilacınızı belirtildiği şekilde alın
Reklam Seçimleri
Reklam Seçimleri
image beaconimage beaconimage beacon