Używasz starszej wersji przeglądarki. Aby w optymalny sposób korzystać z witryny MSN, używaj obsługiwanej wersji przeglądarki.

Cukrzyca – wszystko, co powinieneś wiedzieć o cukrzycy

Logo Content Studio Content Studio 2019-02-11

Cukrzyca to choroba metaboliczna związana z nieprawidłowym wydzielaniem insuliny przez organizm. Najczęściej spotykane rodzaje schorzenia to cukrzyca typu 1 i cukrzyca typu 2. Co charakteryzuje poszczególne odmiany i jak przebiega ich leczenie?

Cukrzyca uznawana jest za jedną z najpoważniejszych chorób cywilizacyjnych XXI wieku. Choć nie da się jej całkowicie wyleczyć, można z nią normalnie i aktywnie żyć. Na czym polega leczenie cukrzycy? Jak wygląda dieta diabetyków? I przede wszystkim – jak rozpoznać cukrzycę u dzieci i dorosłych?

Co to jest cukrzyca?

Cukrzycą określa się schorzenie metaboliczne, które wynika z nieprawidłowej przemiany węglowodanów w organizmie. Przyczyną tego stanu jest zaburzona produkcja insuliny – hormonu, który odgrywa bardzo ważną rolę w organizmie. Wytwarza go trzustka, a właściwie komórki β wysp Langerhansa. Głównym zadaniem insuliny jest obniżenie poziomu glukozy we krwi, a także dostarczenie cukru do komórek obwodowych ciała.

Jeżeli insulina wydzielana jest w zbyt małej ilości, dochodzi do podwyższenia stężenia glukozy we krwi. Stan ten określa się jako hiperglikemię. Bardzo często jest podstawą do rozpoznania cukrzycy.

Cukrzyca niejedno ma imię, czyli typy cukrzycy

Jakie są rodzaje cukrzycy? Podstawowe typy to:

  • cukrzyca typu 1 (cukrzyca insulinozależna) – szacuje się, że stanowi ok. 10% przypadków zachorowań na cukrzycę. Schorzenie wykrywane jest zazwyczaj u dzieci, młodzieży i dorosłych do 30 roku życia. Co ważne, choroba pojawia się nagle i rozwija dość szybko. Główna przyczyna cukrzycy typu 1 to zniszczenie komórek β trzustki przez przeciwciała produkowane przez organizm;
  • cukrzyca typu 2 (cukrzyca insulinoniezależna) – dotyczy ok. 90% chorych na cukrzycę. Pojawia się najczęściej po 40 roku życia, choć bywa diagnozowana również u osób młodych. Choroba rozwija się stosunkowo wolno, w związku z czym początki cukrzycy są trudne do rozpoznania. Za główne przyczyny cukrzycy typu 2 uznaje się zaburzone wydzielanie insuliny wynikające z czynników genetycznych, a także insulinooporność będącą skutkiem uwarunkowań genetycznych lub trybu życia;
  • cukrzyca ciążowa – jej pierwsze symptomy pojawiają się dopiero w ciąży. Cukrzyca ciężarnych rozpoznawana jest najczęściej między 24 a 28 tygodniem ciąży, zanika zazwyczaj po porodzie. Nie należy jej jednak lekceważyć, ponieważ nieleczona może doprowadzić do wielu groźnych powikłań.

Istnieją także inne typy cukrzycy. Wśród nich są m.in.:

  • cukrzyca typu LADA (inne spotykane nazwy: utajona cukrzyca typu 1, cukrzyca autoimmunologiczna) – choroba rozwija się z powodu nieprawidłowego działania układu odpornościowego, który niszczy komórki β trzustki. Pod tym względem schorzenie przypomina cukrzycę typu 1. Różnicą jest to, że dotyka najczęściej dorosłych w wieku 30–50 lat. Ponadto cukrzyca utajona rozwija się bardzo powoli i nie daje gwałtownych objawów;
  • cukrzyca typu MODY – choroba, która występuje rzadko, a jej zdiagnozowanie jest trudne. Ten typ cukrzycy jest dziedziczny i powstaje w wyniku mutacji jednego genu (stąd też inna nazwa schorzenia – cukrzyca monogenowa). Istnieje 11 rodzajów cukrzycy tego typu.

Warto też wspomnieć o cukrzycy wtórnej, czyli tzw. cukrzycy typu 3. Jej powstanie związane jest z obecnością innych zaburzeń w organizmie, np. schorzeń trzustki, wątroby, układu hormonalnego, a także z wystąpieniem nowotworów czy zespołów genetycznych. Oprócz tego choroba może być spowodowana przyjmowanymi lekami (tzw. cukrzyca polekowa czy cukrzyca posterydowa).

Cukrzyca u dzieci

Cukrzyca bardzo często dotyka najmłodszych. Dotyczy to zwłaszcza cukrzycy typu 1, którą diagnozuje się zazwyczaj u dzieci w wieku 10–14 lat. Niestety nie można się przed nią uchronić. Ważne jest jednak, aby ją w porę rozpoznać i wprowadzić leczenie, które zapobiegnie rozwojowi groźnych powikłań.

Choć do niedawna cukrzyca typu 2 uważana była za chorobę dorosłych, współcześnie coraz częściej rozpoznaje się ją również u dzieci. Wpływ na to może mieć niezdrowy styl życia, który prowadzi do otyłości. Zapobieganie cukrzycy wiąże się więc ze zdrowym odżywianiem oraz aktywnością fizyczną.

Cukrzyca może też wystąpić u dzieci w nieco nietypowej postaci, czyli jako PNDM (utrwalona cukrzyca noworodkowa). Ten typ pojawia się w pierwszych miesiącach życia i może objawiać się niską masą urodzeniową, a także kwasicą ketonową. Do schorzenia prowadzi mutacja genu, a choroba utrzymuje się przez całe życie.

Jakie są objawy cukrzycy?

Jak rozpoznać cukrzycę? Wszystko zależy od typu choroby, ponieważ poszczególne jej odmiany mogą dawać nieco inne symptomy.

Za objawy cukrzycy typu 1 uznaje się:

  • nadmierne pragnienie,
  • częste oddawanie moczu,
  • zmęczenie objawiające się ciągłą sennością,
  • tendencja do nawracających infekcji,
  • obniżona aktywność psychofizyczna,
  • rozdrażnienie i rozkojarzenie,
  • utrata masy ciała.

Podstawowe objawy cukrzycy typu 2 to:

  • wzmożona potrzeba przyjmowania płynów,
  • tendencja do infekcji, zwłaszcza układu moczowo-płciowego,
  • wielomocz,
  • osłabienie organizmu,
  • napady głodu,
  • nieuzasadnione chudnięcie.

Pierwsze objawy cukrzycy u dorosłych i dzieci czasem łatwo przeoczyć. W związku z tym należy uważnie obserwować swój organizm i w razie stwierdzenia niepokojących sygnałów skonsultować się z lekarzem. Należy też pamiętać, że wiele chorób wpływa na stan skóry. W przypadku cukrzycy obserwuje się świąd, przesuszenie skóry, nadmierne złuszczanie, rumieniec cukrzycowy czy zmniejszone wydzielanie potu.

Warto również wiedzieć, że objawy cukrzycy ciążowej ujawniają się stosunkowo rzadko. Czasami jednak można zauważyć takie symptomy, jak napady głodu i silne pragnienie, senność, nagły przyrost lub spadek wagi ciała, a także wielomocz. Bez względu na to, czy objawy cukrzycy w ciąży pojawią się czy nie, należy wykonać badanie poziomu cukru we krwi. Niebezpieczne natomiast jest to schorzenie zwłaszcza u najmłodszych. Niestety objawy cukrzycy u dzieci mogą pojawić się gwałtownie, a poważnym powikłaniem jest śpiączka.

Jaki jest prawidłowy poziom cukru we krwi? Normy cukrzycowe

Jeżeli pojawią się objawy typowe dla cukrzycy, należy skonsultować się z lekarzem. Jego rolą jest zdiagnozowanie choroby oraz zlecenie odpowiednich badań.

Jakie należy wykonać badania na cukrzycę? Podstawowym narzędziem diagnostycznym jest tzw. cukier na czczo. Dzięki niemu określa się poziom glukozy we krwi.

Jaka jest norma cukru we krwi po badaniu na czczo?

  • 70–99 mg/dL – prawidłowy poziom cukru we krwi,
  • 100–125 mg/dL – tzw. stan przedcukrzycowy; najlepiej wykonać dodatkowo doustny test tolerancji glukozy,
  • powyżej 126 mg/dL – zaleca się powtórzenie badania cukru na czczo; jeśli wynik się nie zmieni, następuje rozpoznanie cukrzycy.
 

Warto pamiętać, że prawidłowy poziom cukru u dzieci i dorosłych jest taki sam.

Normy przy cukrzycy są inne przy tzw. badaniu z obciążeniem, które wykonuje się 2 godziny po wypiciu 75 g glukozy. Zakres referencyjny to:

  • mniej niż 140 mg/dL – prawidłowy poziom cukru we krwi,
  • ponad 200 mg/dL (11.1 mmol/L) – konieczne powtórzenie badania; jeśli wynik się utrzymuje, stwierdzana jest cukrzyca.

Oznaczenie tego typu parametrów może okazać się wyjątkowo istotne w przypadku prowadzenia ciąży, w związku z czym badanie zleca się zwłaszcza kobietom ciężarnym. W ich przypadku normy są inne.

Leczenie cukrzycy

Jeżeli badania krwi potwierdzają chorobę, należy zwrócić się do specjalisty. Diabetolog wprowadzi wówczas odpowiednie leczenie.

W przypadku cukrzycy typu 1 podstawą terapii jest podawanie insuliny. W tym celu stosuje się specjalne urządzenie – tzw. pen do insuliny, który w szybki i bezpieczny sposób pozwala na aplikację hormonu do organizmu. Innym rozwiązaniem jest stosowanie pompy insulinowej. Należy przy tym zaznaczyć, że dawkowanie insuliny ustalane jest indywidualnie dla każdego diabetyka.

W terapii cukrzycy typu 1 równie ważne jest kontrolowanie poziomu cukru we krwi. W domowych warunkach umożliwia to glukometr, który podaje bardzo dokładne wyniki stężenia glukozy. Przy cukrzycy istotne jest ponadto odpowiednie żywienie. Dieta dla diabetyków jest dość restrykcyjna i wymaga obliczania zawartości węglowodanów, białka oraz tłuszczu w każdym posiłku.

Diabetyk zmagający się z cukrzycą typu 2 również musi zmienić nawyki żywieniowe. Dieta przy cukrzycy typu 2 w połączeniu z aktywnością fizyczną stanowi bowiem podstawę leczenia. Ponadto możliwe jest wprowadzenie leków, najczęściej metforminy. Gdy nie ma oczekiwanych efektów, stosuje się także pochodne sulfonylomocznika lub środki hipoglikemizujące. Jeżeli leczenie cukrzycy typu 2 nie przynosi rezultatów, konieczne jest podawanie insuliny.

Cukrzyca w ciąży leczona jest dietą, która pomoże unormować cukier. Przy cukrzycy ciążowej zawiera 1500–2400 kcal i jest bogata w białko. Jeśli mimo zmiany nawyków żywieniowych stężenie glukozy utrzymuje się na wysokim poziomie, włącza się insulinoterapię.

Czy cukrzycę można wyleczyć? Niestety nie. Mimo to z chorobą można normalnie żyć. Trzeba jedynie pamiętać o przestrzeganiu zaleceń lekarza.

Jak wygląda dieta cukrzycowa?

Leczenie cukrzycy dietą to bardzo ważny element terapii. Jak zatem wygląda dieta diabetyka? Podstawą zdrowego żywienia jest odpowiednia ilość posiłków, a także regularność ich spożywania. Dieta cukrzycowa typu 2 powinna być także niskokaloryczna, ponieważ jej celem jest często pozbycie się nadwagi. W związku z tym najlepiej, aby każda dieta dla cukrzyka została ustalona w porozumieniu z diabetologiem i dietetykiem.

Codzienne posiłki powinny zawierać odpowiednią ilość składników odżywczych: 40–50% węglowodanów, 30–35% tłuszczów i 15–20% białka. Należy też wybierać produkty o niskim indeksie glikemicznym, a unikać cukrów prostych (jedzenie dla cukrzyków powinno być za to bogate w węglowodany złożone). Ważna jest też duża zawartości błonnika – zaleca się ok. 25–40 g na dobę.

Dieta dla cukrzyków obfituje w warzywa, najlepiej strączkowe, zielone lub surowe – zalecana dzienna dawka to 350–500 g. Wskazane są też owoce, jednak w ograniczonej ilości – maksymalnie 300 g na dobę, przy czym warto pamiętać, aby unikać owoców wyjątkowo słodkich i suszonych.

Układając jadłospis dla cukrzyka, trzeba zwrócić uwagę także na inne produkty. Co z mięsem, pieczywem czy nabiałem? Według zaleceń przepisy dla cukrzyków powinny zawierać ryby, chude mięso, pełnoziarnisty chleb i makaron, naturalny nabiał, a także grube kasze.

Na ciasto i inne słodycze lepiej uważać. Czy wskazany jest zatem miód? Zaleca się raczej wybranie innego słodzika, np. ksylitolu lub stewii. Mimo to osoby, które lubią słodkości, nie muszą do końca z nich rezygnować – powinny jednak zachować umiar w jedzeniu. Z diety przy cukrzycy trzeba też wykluczyć potrawy typu fast–food oraz alkohol.

Groźne powikłania cukrzycy

Skutki cukrzycy mogą być bardzo poważne. Należy pamiętać, że nieleczona cukrzyca prowadzi nawet do śmierci. Oprócz tego może przyczynić się do powstania wielu schorzeń. Najczęściej diagnozowane to:

  • stopa cukrzycowa, przy której powstają trudno gojące się wrzody, rany i obszary martwicze na stopach; wymienione objawy stopy cukrzycowej mogą prowadzić nawet do amputacji kończyny,
  • nefropatia cukrzycowa, czyli uszkodzenie nerek,
  • neuropatia cukrzycowa, czyli zaburzenia pracy układu nerwowego,
  • retinopatia cukrzycowa – jej skutkiem jest uszkodzenie siatkówki oka, które może prowadzić do utraty wzroku,
  • śpiączka cukrzycowa.

Groźne konsekwencje ma także hipoglikemia, czyli niedocukrzenie, które może być wynikiem przedawkowania insuliny. Jej objawy, to m.in. osłabienie, senność, nadmierne pocenie się, drgawki, zaburzenia widzenia i koordynacji oraz tachykardia. Hipoglikemia może prowadzić do śpiączki, a nawet do śmierci.

Reklama
Reklama

Więcej od Content Studio

Content Studio
Content Studio
Reklama
image beaconimage beaconimage beacon